انواع برنج گیلان؛ معرفی بهترین برنجهای گیلانی از هاشمی تا دمسیاه
انواع برنج گیلان؛ معرفی بهترین برنجهای گیلانی از هاشمی تا دمسیاه
گیلان فقط سرزمین باران و شالیزارهای سبز نیست؛ بخش مهمی از عطر و طعم برنج ایرانی از همین زمینهای حاصلخیز میآید. وقتی در فصل نشاکاری به شالیزارهای رشت، لاهیجان، آستانهاشرفیه، فومن، شفت، صومعهسرا، لنگرود و دیگر شهرهای گیلان نگاه میکنیم، با برنجهایی روبهرو میشویم که هرکدام ویژگی خاص خودشان را دارند. بعضی دانهها بلند و قلمی هستند، بعضی عطر بیشتری دارند و بعضی برای کته و غذاهای روزمره انتخاب محبوبتری محسوب میشوند.
نکته جالب این است که همه برنجهای گیلان را نمیتوان با یک ویژگی شناخت. برنج هاشمی، علی کاظمی، دمسیاه، صدری و برخی ارقام محلی و پرمحصول، هرکدام داستان، ظاهر، کیفیت پخت و منطقه کشت متفاوتی دارند. برای همین اگر میخواهید بدانید بهترین برنج گیلان کدام است، بهتر است قبل از خرید با تفاوت این برنجها آشنا شوید.
در این مقاله از صنایع غذایی گیلتاز، انواع مهم برنجهایی را که در گیلان کشت میشوند بررسی میکنیم؛ از محل کشت و علت نامگذاری گرفته تا شکل دانه، عطر، نحوه پخت و کاربرد هرکدام. در پایان هم به سراغ برنج هاشمی میرویم و توضیح میدهیم هنگام خرید برنج هاشمی مرغوب به چه نکاتی توجه کنید.
فهرست مطالب:
- برنج گیلان چه ویژگیهایی دارد؟
- برنج هاشمی؛ مشهورترین برنج گیلان
- برنج علی کاظمی؛ برنج خوشپخت غرب گیلان
- برنج دمسیاه؛ عطر قوی و دانههای قلمی
- برنج صدری؛ قدیمی، خوشعطر و مجلسی
- برنج چمپا؛ دانهای متفاوت برای غذاهای سنتی
- برنج گرده؛ مناسب غذاهای محلی
- برنج دمسفید و دمزرد گیلان
- برنج دمسرخ؛ یکی از ارقام محلی
- برنج شیرودی؛ رقم پرمحصول در شالیزارهای شمال
- برنج خزر و دیگر ارقام پرمحصول گیلان
- کدام شهرهای گیلان برنجخیز هستند؟
- تفاوت برنجهای گیلان در ظاهر و پخت
- بهترین برنج هاشمی را از کجا بخریم؟
- برنج هاشمی در صنایع غذایی گیلتاز
- جمعبندی
برنج گیلان چه ویژگیهایی دارد؟
شرایط آبوهوایی و زمینهای کشاورزی گیلان باعث شده این استان یکی از مناطق مهم تولید برنج در ایران باشد. شهرهایی مانند رشت، لاهیجان، آستانهاشرفیه، لنگرود، رودسر، فومن، شفت، صومعهسرا، خمام، کوچصفهان و تالش، سابقه طولانی در کشت برنج دارند.
البته یک نکته را باید در نظر گرفت؛ برنجی که در گیلان کشت میشود فقط یک رقم نیست. در شالیزارهای این استان هم ارقام معطر و باکیفیت مانند هاشمی و دمسیاه کشت میشوند و هم ارقام پرمحصول که کشاورزان به دلیل بازده بیشتر سراغ آنها میروند.
در منابع تخصصی نیز هاشمی، صدری و دمسیاه از ارقام شناختهشده گیلان معرفی شدهاند و برای مناطق مختلف استان، ارقام متفاوتی گزارش شده است.

برنج هاشمی؛ مشهورترین برنج گیلان
وقتی صحبت از انواع برنج گیلان میشود، نمیتوان از هاشمی عبور کرد. هاشمی یکی از شناختهشدهترین و پرطرفدارترین برنجهای گیلان است و امروزه نام آن در بازار برنج ایران بسیار آشناست.
داستان نامگذاری این برنج به کشاورزی گیلانی به نام یوسف هاشمی نسبت داده میشود. بر اساس منابع موجود، او در سال ۱۳۶۴ در شالیزار خود متوجه خوشههایی متفاوت با دانههای بلندتر و ظریفتر شد و با جدا کردن و تکثیر این خوشهها، زمینه گسترش این رقم را فراهم کرد. نخستین کشت این برنج نیز به روستای چاپارخانه در محدوده خمام نسبت داده شده است.
از نظر ظاهری، برنج هاشمی معمولاً دانهای کشیده و باریک دارد و رنگ دانه خام آن سفید متمایل به کرم است. بعد از پخت، دانهها بهخوبی قد میکشند و اگر درست پخته شوند، ظاهر مناسبی پیدا میکنند.
برای پخت برنج هاشمی میتوان از روش آبکش یا کته استفاده کرد. برای آبکش، خیساندن برنج قبل از پخت به یکنواختتر شدن پخت کمک میکند. در روش کته نیز میتوان با تنظیم مقدار آب، برنجی خوشعطر و نرم تهیه کرد.
هاشمی در شهرها و مناطق مختلف گیلان کشت میشود و کیفیت محصول نهایی میتواند تحت تأثیر محل کشت، شرایط زمین، آبوهوا، زمان برداشت، فرآوری و نگهداری قرار بگیرد.
برنج حسنسرا؛ برنج خوشعطر شرق گیلان
برنج حسنسرا یا حسنسرایی یکی از برنجهای شناختهشده شرق گیلان است که نام آن با منطقه حسنسرا در حوالی رودسر گره خورده است. درباره منشأ دقیق این برنج در منابع اختلاف نظر وجود دارد؛ بعضی آن را هاشمیِ کشتشده در منطقه حسنسرا میدانند و برخی آن را یک توده محلی با ویژگیهای خاص معرفی میکنند. به همین دلیل بهتر است هنگام خرید، به اصالت و محل تولید محصول توجه بیشتری داشته باشید.
از نظر ظاهری، حسنسرایی معمولاً دانههای کشیده و خوشفرمی دارد و از نظر عطر و کیفیت پخت مورد توجه است. گفته میشود دانههای آن درشتتر و ظاهرش بازارپسند است و بعد از پخت نیز ری و قد کشیدن خوبی دارد. این ویژگیها باعث شده برنج حسنسرا در میان برنجهای مرغوب شرق گیلان طرفداران خودش را داشته باشد.
یکی از دلایلی که این برنج قیمت بالاتری پیدا میکند، میزان محدودتر تولید آن نسبت به برخی ارقام رایج است. به همین خاطر اگر در بازار با نام حسنسرایی روبهرو شدید، فقط به اسم محصول اکتفا نکنید و درباره منطقه کشت، خلوص و نحوه فرآوری آن اطلاعات بگیرید.

برنج علی کاظمی؛ برنج خوشپخت غرب گیلان
علی کاظمی یکی دیگر از برنجهای معروف گیلان است که نام آن از کشاورزی به همین نام گرفته شده است. داستان پیدایش این رقم به منطقه فومن و روستای شکارگوراب نسبت داده میشود و بعدها کشت آن در بخشهایی از غرب گیلان گسترش پیدا کرد.
برنج علی کاظمی معمولاً دانهای کشیده دارد، اما از نظر ظاهری در مقایسه با بعضی انواع هاشمی میتواند کمی کوتاهتر به نظر برسد. رنگ دانه خام آن سفید متمایل به کرم است و عطر مناسبی دارد.
این برنج بهخاطر پخت نسبتاً راحت و خوشخوراک بودن، برای مصرف خانوادگی گزینه محبوبی است. فومن، صومعهسرا، شفت و بخشهایی از غرب گیلان از مناطقی هستند که نام علی کاظمی بیشتر در ارتباط با کشت برنج آنها شنیده میشود.
برای پخت علی کاظمی هم روش کته و هم آبکش قابل استفاده است و اگر میزان آب و زمان پخت درست تنظیم شود، نتیجه خوبی خواهد داشت.
برنج دمسیاه؛ عطر قوی و دانههای قلمی
اگر از یک گیلانی درباره برنجهای معطر بپرسید، احتمال زیادی دارد نام دمسیاه را هم بشنوید. برنج دمسیاه یکی از ارقام قدیمی و مرغوب گیلان است و نام آن به رنگ تیره قسمت انتهایی شلتوک یا ریشک برنج مربوط میشود.
دمسیاه بیشتر با مناطق لاهیجان، آستانهاشرفیه و اطراف آنها شناخته میشود و در بخشهایی از رشت نیز کشت شده است.
دانه خام دمسیاه معمولاً کشیده و قلمی است و رنگ آن سفید متمایل به کرم دیده میشود. ویژگی مهم این برنج، عطر بسیار خوب آن است. بعد از پخت نیز دانهها ظاهر کشیده و مناسبی پیدا میکنند و به همین دلیل برای پلوهای مجلسی و مهمانیها طرفدار دارد.
یکی از دلایل قیمت بالاتر دمسیاه نسبت به برخی ارقام، محدودتر بودن کشت و بازده پایینتر آن عنوان شده است.
برنج صدری؛ قدیمی، خوشعطر و مجلسی
صدری یکی دیگر از گروههای قدیمی برنج ایرانی است که در گیلان سابقه کشت دارد. برنج صدری گیلان معمولاً با دانههای بلند، باریک و عطر مطلوب شناخته میشود و در برخی مناطق آستانهاشرفیه و دیگر نقاط برنجخیز استان کشت میشود.
دانههای صدری پس از پخت میتوانند کشیده و خوشظاهر شوند و به همین دلیل برای تهیه انواع پلو انتخاب مناسبی هستند. عطر این برنج نیز یکی از ویژگیهایی است که باعث شده در گروه برنجهای باکیفیت قرار بگیرد.
برخی ارقام شناختهشده مانند دمسیاه نیز در خانواده برنجهای صدری قرار میگیرند؛ بنابراین نام صدری را نباید الزاماً یک برنج کاملاً جدا از همه این ارقام در نظر گرفت.
برنج چمپا؛ دانهای متفاوت برای غذاهای سنتی
چمپا از ارقام قدیمی و محلی برنج است که در شمال ایران نیز شناخته شده است. دانه آن معمولاً نسبت به برنجهای بلند و قلمی مانند هاشمی کوتاهتر و پرتر است.
چمپا بیشتر برای افرادی جذاب است که برنج نرمتر و خوشخوراک را برای غذاهای سنتی ترجیح میدهند. این نوع برنج برای کته و غذاهایی که عطر و بافت برنج اهمیت زیادی دارد، کاربرد خوبی دارد.
در مقایسه با هاشمی و دمسیاه، ظاهر چمپا کمتر کشیده و قلمی است؛ بنابراین از روی شکل دانه هم میتوان تفاوت آن را تا حدی تشخیص داد.
برنج گرده؛ مناسب غذاهای محلی
برنج گرده در گروه برنجهایی قرار میگیرد که دانه آنها نسبت به ارقام کشیده، کوتاهتر و گردتر است. این نوع برنج در مناطق شمالی شناخته شده و بیشتر در مصرف محلی کاربرد داشته است.
برنج گرده بعد از پخت بافت نرم و متفاوتی پیدا میکند و برای غذاهایی مانند کته، آش و برخی غذاهای سنتی میتواند مورد استفاده قرار گیرد. در منابع معرفی ارقام برنج نیز گرده بهعنوان نمونهای از برنجهای دانه کوتاه معرفی شده است.
برنج دمسفید و دمزرد گیلان
در کنار ارقام معروفی مانند هاشمی و دمسیاه، گیلان ارقام محلی دیگری هم دارد که کمتر در بازار عمومی شناخته شدهاند. دمسفید و دمزرد از جمله این ارقام هستند.
دمسفید بیشتر با محدودههایی مانند رشت و کوچصفهان شناخته شده و دمزرد نیز در بخشهایی از رشت، لاهیجان و کوچصفهان کشت شده است.
این برنجها بیشتر ارزش محلی و بومی دارند و ممکن است در همه فروشگاهها به شکل گسترده عرضه نشوند. تفاوت اصلی آنها را میتوان در ظاهر شلتوک، شکل دانه، عطر و کیفیت پخت مشاهده کرد.

برنج دمسرخ؛ یکی از ارقام محلی گیلان
دمسرخ هم از جمله ارقام محلی گیلان است که نام آن بیشتر در ارتباط با مناطق رشت، لاهیجان و کوچصفهان دیده میشود.
نام این نوع برنج نیز مانند برخی ارقام محلی دیگر به ویژگی ظاهری شلتوک مربوط است. امروزه این نوع برنج در مقایسه با هاشمی یا علی کاظمی بازار محدودتری دارد، اما شناخت آن برای آشنایی با تنوع برنجهای بومی گیلان جالب است.
برنج شیرودی؛ رقم پرمحصول در شالیزارهای شمال
همه برنجهای گیلان از نوع برنجهای سنتی و کممحصول نیستند. برخی ارقام اصلاحشده و پرمحصول نیز در شالیزارهای استان کشت میشوند که شیرودی یکی از آنهاست.
شیرودی به دلیل عملکرد بالاتر مورد توجه کشاورزان قرار گرفته و در بازار نیز مصرفکننده خودش را دارد. این برنج از نظر عطر و کیفیت پخت با ارقام معطر سنتی مانند هاشمی و دمسیاه قابل مقایسه نیست و بهتر است هنگام خرید، هدف خود را مشخص کنید؛ یعنی آیا عطر و کیفیت پخت اولویت شماست یا قیمت و بازده محصول؟
برنج خزر و دیگر ارقام پرمحصول گیلان
در گیلان ارقام دیگری مانند خزر، سپیدرود، فجر، ندا و برخی ارقام اصلاحشده نیز در دورههای مختلف کشت شدهاند. این گروه از برنجها بیشتر به دلیل عملکرد کشاورزی، مقاومت و ویژگیهای زراعی مورد توجه هستند.
برای همین وقتی درباره انواع برنج گیلانی صحبت میکنیم، نباید فقط برنجهای معروف و مجلسی را در نظر بگیریم. شالیزارهای گیلان مجموعهای از ارقام محلی، کیفی و پرمحصول را در خود جای دادهاند و انتخاب کشاورز میتواند به منطقه، شرایط زمین، هدف تولید و میزان عملکرد وابسته باشد.
برنج طارم یکی از ارقام قدیمی و خوشعطر برنج ایرانی است که خاستگاه نام و کشت اولیه آن به منطقه طارم در استان زنجان برمیگردد، اما امروزه در استانهایی مانند گیلان نیز بهخوبی کشت میشود.
برنج طارم گیلان معمولاً دانههایی کشیده و قلمی، با رنگ سفید متمایل به کرم دارد و پس از پخت، عطر و طعم مطلوبی پیدا میکند و بهخوبی قد میکشد.
برای پخت، میتوان آن را به روش کته یا آبکش آماده کرد؛ در روش آبکش، برنج پس از خیساندن در آب جوش نیمپز شده و آبکش میشود و سپس با حرارت ملایم دم میکشد تا دانهها جدا و خوشظاهر شوند.
اگر به دنبال طعم و عطر بیشتر هستید، روش کته نیز گزینه خوبی است؛ در این روش آب بهتدریج جذب برنج میشود و پس از کم کردن حرارت، برنج دم میکشد و عطر طبیعی آن بهتر حفظ میشود.
برنج دودی گیلان؛ عطر متفاوتی برای طرفداران طعم سنتی
برنج دودی گیلان یکی از محصولات قدیمی و شناختهشده این استان است که بهجای عرضه به شکل ساده و سفید، پس از فرآوری با دود، عطر و طعم متفاوتی پیدا میکند. این نوع برنج بیشتر برای کسانی جذاب است که عطر دودی و حالوهوای غذاهای سنتی شمالی را دوست دارند.
در گیلان، برنجهای معطر مانند هاشمی و صدری/دمسیاه برای تهیه نوع دودی نیز استفاده میشوند و در بازار میتوان نمونههای مختلفی از برنج دودی را پیدا کرد. برنج دودی هاشمی یکی از انواع شناختهشده است و نمونههای دودی صدری و دمسیاه نیز در بازار عرضه میشوند.
ظاهر برنج دودی معمولاً با برنج سفید متفاوت است و دانهها ممکن است رنگی متمایل به کرم یا زرد داشته باشند. مهمترین تفاوت آن، البته، در رایحه و مزه است؛ وقتی درِ قابلمه را باز میکنید، عطر دود بهوضوح احساس میشود و همین ویژگی آن را برای تهیه غذاهای سنتی و پلوهای خاص جذاب میکند.
برای پخت برنج دودی میتوان از روش کته یا آبکش استفاده کرد، اما چون عطر آن قوی است، بسیاری از افراد ترجیح میدهند آن را با برنج سفید مخلوط کنند تا طعم دودی ملایمتری داشته باشد. اگر هم میخواهید کیفیت واقعی محصول را بسنجید، بهتر است حداقل یکبار آن را بهصورت خالص بپزید تا عطر، بافت و میزان قد کشیدن آن را بهتر متوجه شوید.
در زمان خرید برنج دودی گیلان نیز کیفیت رقم پایه اهمیت زیادی دارد. یعنی اگر برنج هاشمی مرغوب برای دوددهی استفاده شده باشد، نتیجه نهایی میتواند با یک برنج دودی تهیهشده از رقم پرمحصول کاملاً متفاوت باشد. بنابراین فقط عبارت «دودی» روی محصول را ملاک قرار ندهید و به نوع برنج، کیفیت دانه و فرآوری آن هم توجه کنید.
در کدام شهرهای گیلان برنج کشت میشود؟
گیلان شهرها و مناطق زیادی دارد که شالیزارهای آنها بخش مهمی از چشمانداز منطقه را تشکیل میدهد. از جمله میتوان به رشت، لاهیجان، آستانهاشرفیه، لنگرود، رودسر، فومن، شفت، صومعهسرا، خمام، کوچصفهان و تالش اشاره کرد.
البته نمیتوان گفت در هر شهر فقط یک نوع برنج کشت میشود. برای مثال هاشمی در مناطق مختلف گیلان کشت میشود، در حالی که علی کاظمی بیشتر با غرب استان و فومن و صومعهسرا شناخته میشود و دمسیاه نیز در لاهیجان و آستانهاشرفیه سابقه بیشتری دارد.
لنگرود نیز یکی از شهرهای مهم شرق گیلان است که در کنار باغهای چای و محصولات کشاورزی، شالیزارهای گستردهای دارد. شرایط آبوهوایی و زمینهای منطقه باعث شده برنجکاری در اطراف لنگرود نیز بخشی از فعالیت کشاورزی منطقه باشد.

تفاوت برنجهای گیلان در ظاهر و نحوه پخت
اگر چند نوع برنج گیلانی را کنار هم قرار دهید، تفاوت ظاهری آنها تا حدی قابل مشاهده است. هاشمی و دمسیاه معمولاً دانههای کشیده و باریکتری دارند، در حالی که برنجهای محلی مانند گرده دانههایی کوتاهتر و پرتر دارند.
در زمان پخت هم تفاوتها مشخصتر میشود. بعضی برنجها بیشتر قد میکشند و برای پلو و مهمانی مناسبتر هستند و بعضی دیگر بافت نرمتر و کته بهتری ایجاد میکنند.
البته کیفیت نهایی فقط به اسم برنج بستگی ندارد. کیفیت شلتوک، فرآوری، میزان شکستگی، تازگی، شرایط نگهداری، روش خیساندن و حتی مقدار آب مصرفی میتواند روی نتیجه نهایی اثر بگذارد.
بهترین برنج هاشمی را از کجا بخریم؟
اگر بعد از شناخت انواع برنج گیلان به این نتیجه رسیدهاید که هاشمی همان چیزی است که برای سفره شما مناسبتر است، مرحله بعد انتخاب فروشنده معتبر است.
در صنایع غذایی گیلتاز تمرکز روی ارائه محصولات غذایی شمال و بهخصوص برنجهای باکیفیت است. اگر به دنبال بهترین برنج هاشمی مرغوب هستید، میتوانید محصولات هاشمی گیلتاز را بررسی کرده و از فروشگاه آنلاین گیلتاز سفارش دهید.
مزیت خرید از یک مجموعه تخصصی این است که خریدار فقط با یک اسم کلی مانند «برنج شمال» روبهرو نیست و میتواند محصول موردنظر خود را با مشخصات مشخص انتخاب کند.
سورتینگ برنج هاشمی در کارخانه گیلتاز چه اهمیتی دارد؟

یکی از موضوعاتی که هنگام خرید برنج باید به آن توجه کرد، فرآوری و سورتینگ محصول است. حتی اگر یک برنج از شالیزار خوبی برداشت شده باشد، وجود دانههای شکسته، ناخالصی یا دانههای نامتناسب میتواند ظاهر محصول نهایی را تحت تأثیر قرار دهد.
در کارخانه گیلتاز برنجها فرآیند سورتینگ را طی میکنند تا محصول نهایی از نظر یکدستی و کیفیت ظاهری وضعیت مناسبتری داشته باشد. سورتینگ را میتوان مرحلهای مهم در آمادهسازی برنج برای بستهبندی و عرضه دانست؛ چون در این مرحله دانههای نامناسب و ناخالصیها تا حد امکان از محصول جدا میشوند.
به همین دلیل اگر کیفیت ظاهری و یکدست بودن دانهها برایتان اهمیت دارد، هنگام خرید برنج هاشمی گیلان فقط به نام رقم توجه نکنید و به فرآوری، سورتینگ، نحوه بستهبندی و اعتبار مجموعه عرضهکننده نیز توجه داشته باشید.
چرا برنج هاشمی گیلتاز را انتخاب کنیم؟
هاشمی زمانی ارزش واقعی خود را نشان میدهد که محصول نهایی از دانههای سالم و یکدست تشکیل شده باشد و فرآوری و نگهداری آن نیز به شکل مناسبی انجام شده باشد.
صنایع غذایی گیلتاز با عرضه برنجهای هاشمی در فروشگاه آنلاین گیلتاز این امکان را فراهم کرده است که مصرفکننده بدون نیاز به مراجعه حضوری، محصول موردنظر خود را بررسی و برای خرید انتخاب کند.
اگر دنبال برنجی خوشعطر، خوشپخت و مناسب مصرف روزانه یا مهمانی هستید، میتوانید انواع برنج هاشمی موجود در فروشگاه آنلاین گیلتاز را بررسی کنید و متناسب با نیاز خود سفارش دهید.
کلام آخر:
گیلان را نمیتوان با یک نوع برنج خلاصه کرد. از هاشمی و علی کاظمی گرفته تا دمسیاه، صدری، چمپا، گرده و ارقام مختلف محلی و پرمحصول، هرکدام بخشی از تنوع برنج این استان را تشکیل میدهند. رشت، لاهیجان، آستانهاشرفیه، لنگرود، فومن، شفت، صومعهسرا، رودسر، خمام و دیگر مناطق گیلان نیز هرکدام سابقه و شرایط خاص خود را در برنجکاری دارند.
با این حال، وقتی صحبت از برنجی خوشعطر، خوشپخت و پرطرفدار برای سفره ایرانی میشود، برنج هاشمی گیلان همچنان یکی از انتخابهای اصلی بسیاری از خانوادههاست.
اگر کیفیت دانه، عطر، پخت مناسب و یکدست بودن برنج برایتان مهم است، پیشنهاد میکنیم برای خرید برنج گیلان ، سراغ محصولی بروید که فرآوری و سورتینگ مناسبی داشته باشد. صنایع غذایی گیلتاز با ارائه برنج هاشمی و دیگر محصولات خود در فروشگاه آنلاین گیلتاز، یکی از گزینههایی است که میتوانید برای خرید برنج مرغوب بررسی کنید.
در نهایت، بهترین برنج فقط برنجی نیست که نام معروفی داشته باشد؛ محل کشت، کیفیت محصول، فرآوری، سورتینگ، نگهداری و نحوه پخت همگی در کیفیت نهایی برنج نقش دارند. اگر انتخابتان برنج هاشمی است، برای خرید برنج هاشمی مرغوب گیلان میتوانید محصولات گیلتاز را در فروشگاه آنلاین این مجموعه بررسی و سفارش دهید








